Op een avond, begin 1961, zat ik helemaal alleen in onze immense keuken, in de zetel naast de stoof toen op het scherm een dikke rookwolk verscheen. Wij hadden de eerste TV in onze straat.
Alsof de vuile rook aan de lucht was blijven plakken, want zo donker had ik de hemel nooit eerder gezien. Een trein kwam tot stilstand. Deuren werden ontgrendeld, opengeschoven. Uit de wagons sprongen en strompelden mensen. Vrouwen met sjaaltjes, mannen met hoeden. Kinderen riepen om hun mama. Men liep over het perron, sjouwde met valiezen tot aan houten palen, geteerd en bestand tegen weer en wind. Uit luidsprekers sijpelden stemmen, zoals hars uit het hart van een boom. Ik begreep niets van de woorden, zij wiegden mij.
Dan was er het snauwen, harde stemmen. De avond stond op invallen. Koffers werden neergezet. Een baby huilde. Men vormde rijen. Die kwamen in beweging. Iedereen haastte zich met één voet de koude te ontsnappen, de andere voet droeg bij elke stap, als smokkelwaar, of een steentje in de schoen, de aarzeling met zich mee.
Gelukkig maar, het was slechts een fragment, de aankondiging voor een nieuwe film in de stad. ‘Première’.
Nog vaak dacht ik daaraan. Hoe zou het verder gegaan zijn? Wellicht is het donker geworden, nam het geschreeuw af, en werd de stilte golven die stuk slaan op de rotsen. Het zullen uiteindelijk nog slechts schimmen geweest zijn waar de honden rond cirkelden. Over de bevroren sneeuw. De hondenogen lichtten groen op, de mensen hun blikken bleven dof, ook overdag.
Van de beelden had ik niets begrepen. Wel klopte door mijn lijf en ziel, als een pijnlijke vinger, het besef dat het om iets verschrikkelijks moest gaan, iets dat ik nog niet wist, maar dat het moest gebeurd zijn toen ik er nog niet was, nog niet zo lang daarvoor, het zinderde nog na, zoals de een steen warmte afgeeft na een lange dag in zon. Ik was blij dat ik de rest van de film niet gezien had.
